O planeta tierra ye un cuerpo chaquiento que se queixa , encara que beluns no la quieran ascuitar .Si a tierra ye emitindo sinyals d´alerta avisando-nos de Cualcosa que cuasi dengun ye atribe a negar;que o clima ye cambeando.
Lo que parixeba fa uns anyos”cuestion de fé “de cuatro collas ecolochistas radicals ,ha dixato paso a un feito cientifico alufrable y por tanto no custionable.
Como ye sabiu o clima d´a tierra no ye estau siempre o mesmo sino que ye cambeau de traza natural;seguntes epocas ha feito más calor u más fredo.Por exemplo,fa 1000 anyos europa yera mas calida y en Anglaterra i heba vinyas.Fa 400 anyos o clima se tornó más fredo y mesmo o rio Tamesis se chelaba d´ivierno.Cabria pensar pues que isto que ye ocurrindo podria estar un concieto más d´a naturaleza ,un cambio natural más ,n´o que o ser humano no i tien denguna responsabilidat.Pero seguntes os espertos isto no ye asinas.
D´entre sieglos se son picadas selvas ,cremau carbón ,gas y petrolio ,emitindo ta l´atmosfera diosido de carbono y atros gases que retien a calor sin que las plantas y os ocianos puedan absorver-los.O ran de diosido de carbono nunca no ye estau tan alto como en ye hue.O ser humano se ye tornau un achen cheolochico capable d´influyir n´o clima.Ixo advierte por exemplo George Philander ,esperto en clima d´a universidat de Princeton.
Seguntes un informe d´o panel intergubernamental arredol d´o cambio climatico (IPCC)d´a O.N.U ,as temperaturas globals son puyando más deprisa que en cualsiquier momento d´os zaguers mil anyos ,y os modelos climaticos contrimuestran que as fuerzas naturals ,como as erucions volcanicas u pandas solars no son prou ta esplicar tot iste calentamiento.Os modelos informaticos que nomás consideran as influyencias naturals u las que nomás consideran as humanas sobre o clima no coinciden con o calentamiento alufrau n´o planeta.
Sin d´embargo un modelo que tien en cuenta tanto as influyencias naturals como as humanas si que coinciden con lo alufrau .Iste modelo nos parla tamien que iste calentamiento global d´o clima continará.
Mientres continen as emisions de Co2 ,tamien puyará o termometro.Seguntes o IPCC podria fer-lo entre 1,5 y 6 graus ta cabo sieglo.Ta fer-nos una ideya d´a importancia d´un cambio en o termometro,a puyada nomás de medio grau n´a temperatura podria(que no pareix guaire),cambiar la endrecera d´os vientos ,a epoca d´as cullidas ….
Por si isto no estiese prou a puyada d´o termometro amenaza con fer-se bruscamén ,lo que faria que os suyos efectos negativos s´agravasen.
Os rechistros de climas antigos indican que o termostato d´o planeta tiende a entrascar-se y dispara-se bruscamén.Miguel Saez ,profesor d´o departamento de cheografia d´a universidat de Zaragoza ,ye pasau os zaguers anyos estudiando os aniellos d´os arbols(tamien se puede conoixer o clima d´epocas pasadas por os corals ,u as estalagmitas…n´os que se son fendo estudeos que contrimuestran que i hai cambeo climatico)ta conoixer o clima d´o norte d´a peninsula.O treballo publicau por o consello de proteción d´a naturaleza D´Aragón,le permite analizar o clima en un contesto de 6 sieglos,ta comprebar si un periodo climatico como l´actual ye u no excecional.Saez a comprebau ,que somos en un periodo escecionalmén largo ,cosa que no ocurriba dende o periodo cuaternario (fa un millon d´anyos).Iste climatologo tamien ye treballando con un equipo n´os glacials d´os pirineus .Os resultaus que s´obtien en istos son parellanos a os que se replegan n´os glacials d´atras zonas d´o mundo(como l´artico).Si a segunda metat d´o sieglo XX ye estau el que ha teniu una variabilidat termica mas gran dende o sieglo XV ,igual ocurre con as precipitacions .Bels espertos auguran que o cambeo climatico prebocara un aumento d´os fenomenos estrimers comos os tornaus ,plebias torrencials ,sequeras engaronadas….
CHEOSINNOS D´O CALENTAMIENTO CLIMATICO
I hai dos cheosinnos evidens y que se repiten por tot o mundo.Uno ye o retacule d´os glacials y l´atro a puyada d´o ran d´o mar.
Como hemos ditos os glacials d´o mundo entero son retaculando(pirineus,alpes,himalaya ,Andes ,Alaska,artico….).Dende a metat d´o sieglo XIX os glacials d´unteraar n´os Alpes centrals de Suiza son retaculaus 2000 metros por a puyada d´a temperatura.
En as montanyas Rocosas en l´estau de Montana ,se troba o parque nacional de Glacier .Asti se ye levando a cabo una investigación por part d´o servicio cheolochico d´os estaus unius .Cuan se creyó o parque en 1910 i heba arredol de 150 glacials.Hue nomás i quedan 30,y a mayoria d´istos han perdiu dos tercios d´a suya superficie.Fagre ,ún d´os cientificos encargaus de l´estudeo ,advierte “cosas que por un regular acayecen en tiempo cheolochico son pasando agora en una vida humana”.O glacial Sperrey ye o mas famoso d´o parque ,y si en 1901 teneba más de 325 hectarias en 2004 nomás en teneba 100hectarias.
En Africa l´exemplo más claro d´iste retacule d´as masas de chelo,ye o pico Klimanjaro de cuasi 6000 metros d´altaria.Asti o chelo se ye funyiu en un 80 por ciento.
A cordelera más importán d´o mundo tampó no´n ye mica esceción.Se calcula que ta o 2025 podria haber desapareciu ya a mayoria d´os glacials d´o centro y l´este d´a cordelera. Tamien os chelos de l´artico se son reducius en un 10% n´os zaguers 30 anyos.Diz que se podrian desfer de tot ta o 2100.Un atro sinyal d´o calentamiento global ye que o deschelo primaveral d´augua dulce escomencipia en l´hemisferio norte nueu dias antes que fa 150 anyos.beyemos pues exemplos plateros de como o cambeo climatico ye actuando agora mesmo ,n´o inte que escribo istas linias ,y como os suyos efectos se dixan sentir por tot o planeta,por exemplo n´os Andes an os glacials son funyindo-se ,l´exemplo más parolero ye o glacial de Quelcaya ,el más gran d´a francha tropical .Iste glacial ye retaculando 200 metros a l´anyo en vels puntos.Pero no cal ir ta l´Artico ta veyer os efectos d´o cambio climatico aqui en casa n´os pirineus tamien ye pasando.Javier chueca ,profesor de cheografia d´a universidat de Zaragoza ,y cordinador d´o proyecto internacional “glims ta o pirineu”,esplica que n´os zaguers decenios vels glacials se son funyius de tot ,y que atros se son esmicaus .Hue i quedan nomas 25 .Asegura que a perda de grosor de chelo ye mui gran .L´exemplo más claro ye o glacial de Coronas(hue no ye glacial ya ,se´n ye tornau una conchesta).Ista conchesta tien n´o suyo espesor masimo siete metros de funda,mientres que en 1830 en teneba 50.Como meya se calcula que un glacial pirenenco pierde entre 5 y 10 cm a l´anyo.Ixe chelo ya no lo recupera,en pocas decadas abran desaparexiu.L´atro cheosinno esclatero,y que ye intimamén relacionau con o deschelo d´as masas glacials ye a puyada d´o ran d´o mar.Seguntes o panel intergubernamental o mar ya ye puyau entre 10 y 20 cm ,en os zagures 100 anyos.O ran d´o mar tamien ye puyau y baixau a saber cuanto en os zaguers 4600 millons d´anyos .Pero o recién endiz de crexida d´o mar se ye esbarrau d´a meya en os zaguers 2000 u 3000 anyos y ye más rapedo que d´antes ,con un promeyo añal d´uns 2,4 mm.O mantenimiento u aceleración d´ista tendencia podria fer cambiar prou muitas zonas litorals.L´actual tendencia tien repercusions en tot o mundo .Nunca no ha habiu tal cantidat de población chunto a la costa.Hue más de 100 millons de personas viven a menos d´un metros sobre o ran d´o mar.Entre os territorios más afectaus son prou que si,as islas .Por exemplo Tuvalú que ye un país d´o pacifico sur que ya para plans de evacuación .Muitas islas d´os mars d´o sur se engaronarían nomás con que o mar puyase unos 10 cm.As megalopolis que se concentran en planas costeras u deltas fluvials ,como Shangai ,Bangkaok,yakarta ,tokio u nueva york ,entre atras corren periglo.As consecuencias ta paises cantiplanos y muito poblaus (si encima adives en muitos casos una pobreza estrema),podria estar una esferra gran.En Bangladesh,por exemplo un metro de puyada d´o ran d´o mar faria que se desplazasen 70 millons de presonas.A puyada d´o mar produce muitos efectos .Bruce Douglas ,investigador d´a universidat internacional de Florida ,calcula que cada cm de puyada podria suposar un metro de retacule horizontal d´as plachas arenosas por a erosión. Amás a intrusión d´augua salada en os acuiferos mete en periglo a furnida d´augua potable y planteya graus problemas ta l´agricultura .En o delta d´o nilo ,a erosión a gran escala ,y a intromisión salina farian una estricalla ,ya que echipto practicamén no disposa d´atras tierras cautivables.En l´estau americano de Luisiana arredol d´un 75por ciento d´os humedals costers se perderían con una puyada de meyo metro.En 2004 un troz d´a plataforma de chelo de l´Antartida s´esmicó .Os cientificos temión iste feito porque podeba estar un presachio ta atras plataformas antarticas de chelo .Si se esmicase o casquete de chelo de l´Antartida ocidental cualcosa que os cientificos veyen como poco prebable ,o mar puyaria seis metros .Mesmo sin columbrar sucesos d´ixa mannitut ,o IPCC preveyeba en o suyo informe de 2001 un aumento d´o ran d´o mar entre 10 y 90 zm.De cumplir-se a segunda cifra seria una esferra sin paliativos.L´aumento d´o ran d´ o mar no ye l´unico cambio que son sofrindo os nuestros ocianos .L´esperimento mundial sobre a cerculación oceanica(WOCE) ,prencipiau en 1990 ,ha serviu ta conoixer millor lo que hue se gosa decir a cinta transportadera oceanica.As corriens oceanicas son vitals ta enfredar ,calentar ,humedexer as tierras emerchidas d´o planeta y ta transferir calor ta os polos.O motor que fa que funcione ixa cinta transportadera ye a cerculación termohaliana (a voz “termo” sinnifica calor,mientres “halina” ye sal).Os cambios en a temperatura y a salinidat de l´augua ,pueden afectar en dita cinta.A temperatura d´os ocianos ye puyando en todas as cuencas oceanicas y en profundidaz muito mas grans que no s´heba pensau dica agora.Seguntes cientificos d´a NOAA(administración oceanica y atmosferica nacional de estados unidos).Robert Gagosian,presiden y director d´a Woods Hole Oceanographic institution,creye que en os ocianos ye a clau d´os posibles cambios sustancials d´o clima terrestre ,y advierte que alteración considerable d´a temperatura y salinidat d´os ocianos podría modeficar u mesmo aturar a circulación termohaliana de l´atlantico ,ralentizando u mesmo aturando ixa cinta transportadera ,lo cual determirania cambeos drasticos en plazos breus ,talmén una decada.A NASA ha feito una simulación d´o que ocurriaria si se regalase o chelo que cubre l´artico .Disposa de vels satelites que cosiran a evolución d´o chelo de l´artico .Deschelo que podria podria aturar u como menimo alterar as corriens marinas de l´ociano atlantico.Seguntes ixa achencia a calor desprendida por ixa corrién ye comparable a la que faría a produción d´enerchia d´un millon de centrals nucleyars .Tot ixo podría fer que a temperatura d´europa y norteamerica baixase de 5 a 10 graus,temperaturas parellanas a las que i habió en la zaguera era glacial,fa 20 mil anyos.Ta Robert Gagosian ,director d´a estitución dita anteriormén ,isto podria acayexer drento de 20 anyos.
ECOSINNOS
Tamien os animals y as plantas que comparten con nusatros iste azul planeta nos avisan que culacosa ye cambeando.Con a puyada d´as temperaturas ,as fitas que marcan as estacions sufren alteracions y a vida se desplaza n´o espacio y o tiempo.Os habitars cambean a l´igual que as calendatas anyals como a floración ,as migracions y os naximientos .Os ciclos de muitas especies interdependiens,como por exemplo bellas plantas y os insectos que las polinizan ,son quedando periglosamén desfasaus.Una d´as especies que ye disparando as alarmas son os corals .Ixes animals viven en auguas tropicals ,an que a puyada d´a temperatura puede fer que se blanqueyen (ye decir, a perda d´as algas que les aportan nutriens).Os arrecifes d´australia ,a mayor formación coralina d´o planeta(2000km),ye a casa de 400 especies de corals y de 1500 de peixes .Ye a versión marina d´una selva tropical.Pero ista maravilla ye amenazada.
En canada un fenomeno que tamien parla d´o calentamiento global ye o desplazamiento d´o raboso royo enta o norte,n´arias que antes yeran ocupadas por o raboso artico.Una miqueta más t´alto,en Alaska ,un millón y meyo de hectarias de coniferas ,han muerto por l´aición de l´escarabaixo d´a crosta de l´abet .A población d´o cual ,se ye disparada por a puyada d´as temperaturas.Tornando ta Europa nos trobamos con un estudeo feito sobre 35 especies de pasabelas no migratorias ,seguntes iste estudeo,istos animals han enamplau (en varios decenios),as suyas arias de distribución enta o norte (entre 30 y 240 km).Tamien a flora europea ye comprebando os efectos d´o cambeo climatico,agora muitas plantas florexen una semana antes que fa 50 anyos ,y en aguerro pierden as fuellas cinco dias más tarde.Muitos exemplos i hai en tot o mundo ,d´o que o cambeo climatico ye prebocando en a flora y a fauna(anfibios,onsos ,ballenas),flora de montanya que puya enta zonas mas alteras……
Ye verdat que atras veces heba habiu estincions d´animals y plantas por cambeos climaticos ,pero i hai dos novedaz importans.La primera ye que una especie animal(o ser humano),se ye tornau achen cheolochico capable de fer cambiar o clima(u d´influyir muito),y a segunda ye que devan d´atras epocas que as especies podeban mirar atras zonas más propicias ,a flora y a fauna actuals tienen que apanyar-se-las en un mundo plen d´una especie rariza de mono(o ser humano con una población que supera os 6000 millons de presonas,y cualo numero se dispara decada a decada).O ser humano con as suyas acions va estar luego o gran culpable d´a estinción más gran dende a epoca d´os dinosaurios.Si somos tan intelichens como nos parex porque estricallamos l´unico planeta n´o que,hue en dia, podemos vivir?.Siempre digo que siquiera o ser humano no arribe nunca a dengun atro planeta vivo .Somos ta la vida un tumor,y millor conteniu en un punto de l´universo ya chaquiento,que estendiu ta atros organismos sanos.